Vì sao người trưởng thành có thể đột nhiên bị dị ứng với thứ mình vẫn ăn/tiếp xúc bình thường trước đó?
Nhiều người cho rằng dị ứng là chuyện chỉ xảy ra từ nhỏ, nhưng theo bác sĩ chuyên khoa dị ứng Camellia Hernandez tại Harvard, việc phát triển dị ứng mới ở tuổi trưởng thành phổ biến hơn nhiều người vẫn nghĩ.
Vì sao người lớn lại phát sinh dị ứng mới
Nguyên nhân sâu xa dường như liên quan đến sự tương tác phức tạp giữa yếu tố di truyền và môi trường. Một điểm đáng chú ý: việc ít tiếp xúc với một chất nào đó thực ra có thể làm tăng khả năng phát triển dị ứng với chất đó về sau — nghĩa là bạn càng ít ăn một loại thực phẩm như hải sản có vỏ, nguy cơ phát sinh dị ứng với nó trong tương lai càng có thể cao hơn.
Những "thủ phạm" phổ biến nhất
Nghiên cứu cho thấy dị ứng thực phẩm khởi phát ở tuổi trưởng thành phổ biến hơn nhiều so với dị ứng môi trường. Theo một khảo sát năm 2018, hải sản có vỏ (tôm, cua, sò...) đứng đầu danh sách các loại thực phẩm gây dị ứng muộn ở người lớn, chiếm phần lớn các ca dị ứng thực phẩm mới. Các tác nhân thường gặp khác bao gồm sữa, lúa mì, các loại hạt cây và đậu nành. Đáng chú ý, gần một nửa số người đã có sẵn dị ứng thực phẩm còn phát triển thêm dị ứng mới khi trưởng thành. Dị ứng môi trường như phấn hoa hay lông thú cưng cũng có thể xuất hiện bất ngờ, nhưng ít gặp hơn so với dị ứng thực phẩm mới ở người lớn.
Cách phân biệt triệu chứng
Dị ứng môi trường thường khởi phát từ từ và dễ nhầm với cảm lạnh thông thường: hắt hơi, sổ mũi, chảy nước mắt. Điểm khác biệt là các triệu chứng này thường hết trong vài giờ, thay vì kéo dài nhiều ngày như cảm lạnh.
Dị ứng thực phẩm thường biểu hiện rõ ràng và đột ngột hơn. Dấu hiệu cảnh báo sớm bao gồm nôn mửa hoặc rối loạn tiêu hóa không rõ nguyên nhân sau khi ăn một loại thực phẩm cụ thể. Bác sĩ Hernandez nhấn mạnh: dị ứng thực phẩm có tính "dự đoán được" — mỗi lần ăn loại thực phẩm đó, triệu chứng sẽ xuất hiện, và thường trong vòng vài phút. Phản ứng có thể từ nhẹ (ngứa, nổi mề đay) đến nặng (sốc phản vệ, cần cấp cứu ngay).
Phụ nữ có nguy cơ cao hơn
Phụ nữ có xu hướng phát triển dị ứng thực phẩm ở tuổi trưởng thành cao hơn đáng kể so với nam giới, đồng thời cũng thường trải qua mức độ lo âu liên quan đến thực phẩm cao hơn.
Nên làm gì
Với dị ứng môi trường, có thể thử dùng thuốc kháng histamine không kê đơn hoặc xịt mũi steroid; nếu hiệu quả, nên báo cho bác sĩ gia đình biết về nghi ngờ dị ứng này. Với dị ứng thực phẩm, nên đến gặp bác sĩ chuyên khoa dị ứng thay vì tự chẩn đoán — vì phản ứng dị ứng thực phẩm đôi khi có thể rất nghiêm trọng, việc tự chẩn đoán tại nhà là không an toàn. Xét nghiệm chuyên môn qua thử thách thực phẩm có kiểm soát (controlled food challenge) sẽ giúp chẩn đoán an toàn và chính xác.
Tin vui: một số dị ứng có thể tự hết
Không phải dị ứng nào cũng tồn tại vĩnh viễn — khoảng 30% người bị dị ứng đậu phộng cuối cùng mất đi tình trạng nhạy cảm này, và các triệu chứng dị ứng theo mùa cũng thường giảm dần theo tuổi tác khi phản ứng miễn dịch của cơ thể "dịu" lại.
Nguồn: Harvard Health Publishing
