PMOS (từng gọi là PCOS): Hội chứng buồng trứng đa nội tiết - chuyển hóa ảnh hưởng thế nào đến phụ nữ sau mãn kinh
Vào tháng 5/2026, một nhóm chuyên gia quốc tế đã quyết định đổi tên hội chứng buồng trứng đa nang (polycystic ovary syndrome - PCOS) thành hội chứng buồng trứng đa nội tiết - chuyển hóa (polyendocrine metabolic ovarian syndrome - PMOS). Đây không chỉ là thay đổi về mặt câu chữ, mà phản ánh hiểu biết y khoa đầy đủ hơn về căn bệnh vốn ảnh hưởng tới khoảng 170 triệu phụ nữ trên toàn thế giới, trong đó có 10 triệu phụ nữ tại Mỹ.
Vì sao đổi tên từ PCOS sang PMOS?
Tên gọi mới gồm hai phần quan trọng. "Polyendocrine" (đa nội tiết) phản ánh thực tế rằng bệnh không chỉ tác động đến buồng trứng mà còn liên quan đến nhiều hệ nội tiết khác trong cơ thể. "Metabolic" (chuyển hóa) thể hiện ảnh hưởng của bệnh lên khả năng điều hòa đường huyết, sử dụng insulin và tích trữ năng lượng. Ngoài ra, nhiều phụ nữ mắc bệnh thực chất không có u nang buồng trứng thật sự, mà chỉ có các nang noãn nhỏ chứa trứng chưa trưởng thành - vì vậy việc bỏ từ "cyst" (u nang) ra khỏi tên bệnh được xem là chính xác hơn về mặt y khoa.
Triệu chứng trong độ tuổi sinh sản
Ở phụ nữ trong độ tuổi sinh sản, PMOS thường biểu hiện qua các dấu hiệu sau:
- Béo phì
- Kinh nguyệt không đều hoặc đau bụng kinh
- Ra máu kinh nhiều
- Khó thụ thai
- Mụn trứng cá kháng điều trị
- Rụng tóc kiểu hói androgen (hói kiểu nam giới)
- Mọc lông ở mặt, ngực, lưng
Triệu chứng vẫn tiếp diễn sau mãn kinh
Nhiều người vẫn nghĩ rằng khi mãn kinh đến, các vấn đề liên quan đến PMOS sẽ tự hết. Trên thực tế, vì nồng độ androgen (nội tiết tố nam) trong cơ thể vẫn ở mức cao tương đối so với estrogen sau mãn kinh, nhiều triệu chứng vẫn có thể kéo dài sang giai đoạn này, bao gồm:
- Rụng tóc trên da đầu
- Mọc lông không mong muốn ở mức độ nhẹ
- Mụn trứng cá
Nguy cơ chuyển hóa và tim mạch sau mãn kinh
PMOS không chỉ để lại dấu ấn ở ngoại hình. Sau mãn kinh, tình trạng béo phì (nếu có từ trước) thường vẫn tồn tại, đề kháng insulin có thể vẫn còn hoặc thậm chí nặng hơn, kèm theo mất khối cơ và xu hướng mỡ tích tụ nhiều hơn ở vùng bụng. Những thay đổi chuyển hóa này khiến phụ nữ mắc PMOS có nguy cơ cao huyết áp, cholesterol cao và bệnh tim mạch tăng lên đáng kể so với phụ nữ không mắc bệnh.
Nguy cơ ung thư nội mạc tử cung tăng rõ rệt
Một điểm đáng chú ý là nguy cơ ung thư nội mạc tử cung ở phụ nữ mắc PMOS cao hơn hẳn mức trung bình. Trong khi phụ nữ nói chung có nguy cơ mắc ung thư nội mạc tử cung trong suốt cuộc đời là khoảng 1/33, thì ở phụ nữ mắc PMOS, tỷ lệ này tăng lên khoảng 1/11. Bác sĩ Margaret Lippincott, chuyên gia tại Trung tâm Chăm sóc Đa chuyên khoa về PCOS thuộc Bệnh viện Đa khoa Massachusetts, gọi đây là một "cú đánh kép" (double hit): sự kết hợp giữa những thay đổi trong thời kỳ mãn kinh và rối loạn chuyển hóa vốn có sẵn ở người bệnh, do tình trạng rụng trứng không đều khiến niêm mạc tử cung tích tụ dày lên cả trước lẫn sau mãn kinh.
Cách quản lý PMOS sau mãn kinh
Theo bác sĩ Lippincott, phụ nữ mắc PMOS sau mãn kinh nên chú ý các biện pháp quản lý sau:
- Ăn uống lành mạnh
- Tập thể dục đều đặn, bao gồm tập kháng lực (resistance training) - đặc biệt hữu ích để cải thiện khả năng sử dụng insulin của cơ thể
- Cố gắng giảm cân, dù cần lưu ý rằng yếu tố di truyền có thể khiến người mắc PMOS dễ tăng cân hơn
- Theo dõi định kỳ đường huyết, cholesterol và huyết áp
- Nắm rõ các chỉ số sức khỏe cá nhân: cholesterol, chỉ số khối cơ thể (BMI), và hemoglobin A1c (chỉ số phản ánh mức đường huyết trung bình trong 3 tháng)
- Cân nhắc sử dụng thuốc khi phù hợp, chẳng hạn statin để hạ cholesterol, thuốc hạ huyết áp, hoặc metformin để kiểm soát đường huyết
Bác sĩ Lippincott nhấn mạnh: "Việc sống lối sống lành mạnh nằm trong tầm kiểm soát của bạn, độc lập với việc giảm cân." Bà cũng khuyến khích phụ nữ mắc PMOS chủ động tìm đến hỗ trợ y tế: "Hãy dùng y học hiện đại để tối ưu hóa sức khỏe của bạn. Bạn không cần phải tự mình gắng gượng vượt qua." Đặc biệt, bà lưu ý: "Điều cực kỳ quan trọng là chẩn đoán PMOS không bao giờ bị bỏ sót ở những phụ nữ này" - bởi việc nhận diện đúng bệnh từ sớm giúp theo dõi và phòng ngừa các biến chứng chuyển hóa, tim mạch và ung thư về sau.
Nếu bạn có các triệu chứng nghi ngờ liên quan đến PMOS hoặc lo lắng về nguy cơ sức khỏe của bản thân, hãy trao đổi trực tiếp với bác sĩ để được thăm khám và tư vấn phù hợp với tình trạng cá nhân.
Nguồn: Harvard Health Publishing
